Starčevačka kultura na našem prostoru je živela približno između 5300 i 4500 godine p. n. e. a pretpostavlja se da se razvila kao produkt mešanja mezolitskih kultura sa područja Đerdapa i mediteranskih kultura.

Nosioci ove kulture živeli su u poluzemunicama kružno ukopanim u les, a nad zemljom je bila laka konstrukcija oblepljena blatom i pokrivena trskom i slamom.

Na osnovu keramičkog materijala, starčevačka kultura je podeljena na dve faze. Prva, i najstarija faza, razvijala se na prostoru Pančeva. Nju karakterišu veće i manje posude od pečene zemlje, čija je spoljna površina ukrašena barbotin tehnikom. Drugu grupu keramike sačinjavali su sudovi čija je površina ukrašena na taj način, što se u vlažnu površinu suda, utiskivao vrh prsta ili nokta u određenoj šemi. Kod ovih grubih sudova, gornji deo je obično uglačan do viskog sjaja. U odnosu na prethodnu vrstu keramike, daleko ređa je slikana keramika i to keramika monohromna ili bihromna.

Uporedo sa razvojem keramike, pratimo i prvu pojavu terakote. Prve minijaturne statuete, su šematizovane i stubastog oblika, sa nešto više detalja samo na glavi. Pojava ovih figura vezuje se za drugu razvojnu fazu starčevačke kulture.

Približno između 4500 i 3300 godine p. n. e. u ovom delu Banata živeli su nosioci starije i mlađe vinčanske kulture. Kuće su nadzemne, većih dimenzija i sa više odeljenja. Formiraju se i veća naselja zbijenog tipa, uglavnom na obalama reka, rukavaca i jezera. Proširuje se i usavršava upotreba keramike, kamena i kosti, a krajem perioda koristi se i bakar za izradu oruđa, oružja i nakita.

Najznačajnija nalazišta ovog perioda su na lokacijama Vatrogasnog doma, Donjovaroškoj i Gornjovaroškoj ciglani.

Posle vinčanske kulture, jugoistočni Banat, dolazi u dodir sa eneolitskim kulturama, i u periodu 3300 do 2000 godine p. n. e. smenjuje se više kulturnih grupa. Prema broju prikupljenih predmeta, vredni su pomena nalazi badenske keramike sa Gornjovaroške ciglane i istražene humke stepskih kultura u Vojlovici i Jabuci.

U bronzano doba (od 2000 do 900 godine p. n. e.) najznačajniji uticaj ima vatinska kultura, od koje je jedna značajna varijanta vezana za Pančevo-Omoljicu, koja pripada grupi tzv. “Panonske keramike”, veoma cenjene po izvanrednom kvalitetu, raznovrsnim i atraktivnim formama, dekorativnosti u kojoj dominiraju geometrijski i biljni ornamenti.

Kao nastavak vatinske kulture, na području Pančeva, razvija se belegiška grupa, od koje su poznate dve nekropole u Vojlovici i na području Rafinerije. Prvi put srećemo urne, rađene od zemlje a ukrašene kanelurama i urezanim ornamentima, koje po svojoj osnovnoj koncepciji predstavljaju ljudsku figuru.

Od 900 godine p. n. e. pa do dolaska Rimljana, početkom nove ere, smenilo se starije i mlađe gvozdeno doba. U Pančevu i okolini je živelo više kultura i stilova ovih doba, čije tragove nalazimo u gradu i bližoj okolini. Iz perioda starijeg gvozdenog doba sačuvan je jedan manji pehar izvanredne obrade i kvaliteta. Spoljna površina je uglačana do visokog sjaja, crne boje, ukrašene cik-cak linijama i plitkim kanelurama. Ovaj komad potiče sa Najeve ciglane.

Rimski tragovi u Pančevu locirani su na prostoru Vajfertove pivare, i najverovatnije pripadaju vremenu posle Trajanovih osvajanja.

Do V veka, ovo podučje, naseljavaju sarmatska plemena, kada ih pokoravaju Huni, kasnije vlast preuzimaju Gepidi. Sredinom VI veka južni Banat zauzimaju avarska i slovenska plemena sa dominacijom Avara. Tek 798 godine, slovenska plemena se oslobađaju avarske valdavine i time se istovremeno završava period seobe naroda.

Posle propasti avarskog kaganata južni Banat pada pod uticaj Franaka a kasnije, počinje dominacija Bugara koja traje sve do X veka, kada dolaze Mađari. Naj kvalitetniji proizvod tog vremena predstavlja naušnica, iz XI-XII veka, ukrašena filigranima i granulacijom.

Spisak arheoloških nalazišta na užoj teritoriji Pančeva